Dixie in retrospect

Het is inmiddels 5 maanden geleden dat we terug zijn gekomen van ons onderzoek naar Southern Gothic in de Southern States van de Verenigde Staten. De voorbereidingen voor de tentoonstelling over Southern Gothic die we in 1646 gaan maken komende september zijn in volle gang. Dit is de laatste blogpost die specifiek over onze reis gaat. Hierin geven we een overzicht van de zaken uit mythisch Dixie die ons het meest zijn bijgebleven. Na deze post zullen we deze blog gebruiken om verschillende zaken rondom de tentoonstelling te bespreken. Denk daarbij aan zaken zoals de achtergrond van Southern Gothic, de waarde die de Gotieke methodiek op dit moment voor de Nederlandse samenleving kan hebben, uiteraard ook informatie over alle betrokken kunstenaars, instellingen, schrijvers en muzikanten en updates rondom de Kudzu plant die de Hortus Botanicus speciaal voor ons aan het kweken is.

Cultuur en het leven
Als je naar een gebied gaat waar bijna alle er enigszins toedoende muzikale stromingen van de afgelopen 150 jaar vandaan komen, mag je verwachten dat daar iets van te merken valt. En dat is ook zo. De Southern States zijn in cultureel opzicht het rijkste gebied van de Verenigde Staten. Dat werkt echter wel heel anders dan in Europa. Waar cultuur voor Europeanen iets is waar je naar toe gaat, is het voor de Southerners iets wat je doet, en waarmee je je bewust in een bepaalde traditie plaatst.

De echte cultuur van Dixie vind je niet in een concertzaal of museum, maar in huiskamers en achtertuinen. Dat maakt het voor toeristen een lastig gebied: je moet tenslotte wel een beetje moeite doen om in iemand’s huiskamer te geraken. Cultuur is iets wat men voor zichzelf doet, niet voor toeristen. Cultuur is eigenlijk net zoiets als een hamburger eten: leuk om te doen met anderen die ook lekker in een burgertje happen, maar niet het moment om te worden aangegaapt door toeristen die wel eens willen zien of je dat ding zonder knoeien naar binnen krijgt.

Armoede
We hadden zeker verwacht armoede tegen te komen, maar zo schrijnend als we het in Alabama zagen schoktte ons. In een notendop komt het er op neer dat de gebieden waar het racisme het hardnekkigst was na de afschaffing van de Jim Crow wetten leeg liepen. Met name de blanke, rijke bevolking trok naar plaatsen waar het overgrote deel van de bevolking wit was (plaatsen waar de blanke bevolking tijdens Jim Crow de slavernij min of meer voortzette door middel van sharecropping waren vaak meer dan 50% zwart). Niet alleen onttrokken ze zo het kapitaal uit grote gebieden, ook nam de werkgelegenheid sterk af doordat boeren en bedrijven verhuisden. De arme, slecht opgeleide, zwarte bevolking bleef achter. Ook waren ze vrijwel allemaal werkloos geworden, en was er ook geen uitzicht op nieuwe werkgelegenheid. De 4e generatie groeit nu op deze manier op, en naast hun materiële armoede is geestelijke armoede ook een probleem. Het onderwijs aldaar behoort tot het slechtste dat de Verenigde Staten te bieden hebben, en door de totale uitzichtloosheid van hun situatie komen deze mensen mentaal gebroken over. Veel meer dan t.v. kijken in hun trailer lijken ze niet te doen.

Landschap
De mate waarin het landschap van Dixie de afgelopen 100 jaar is veranderd is schrikbarend. Eigenlijk begon dat nog langer geleden: de ‘Deep South’ was ooit gewoon een stuk oerwoud. Tot de boeren al het land ontgonnen en er plantages op aanlegden. De laatste 100 jaar heeft de zware industrie een grote stempel of het landschap van Dixie gedrukt. Dat begon met het aanleggen van stuwmeren in het zuidelijke stuk van de Appalachen in Tennessee en North Carolina. Hele volksstammen werden gedwongen te verhuizen, en de bestaande infrastructuur was in één klap onbruikbaar. Iets later kwam in datzelfde gebied de mijnbouw op gang. Er werd met name steenkool gevonden. Een veel snellere manier om een berg van haar steenkool te ontdoen dan door diepe tunnels te graven, is de hele berg opblazen zodat de kolenader bloot komt te liggen. Dit proces wordt ‘Strip mining‘ genoemd, en verandert de (zuidelijke) Appalachen in rap tempo van ’s werelds langste gebergte tot een kale, op een maanlandschap gelijkende vlakte vol opgespoten en onnatuurlijk groen gras. De enige bergen die er over 50 jaar waarschijnlijk nog staan, zijn degenen die de stuwmeren en sludge ponds omringen.

Dan hebben we uiteraard de Kudzu, de ‘plant that ate the South’. Geïmporteerd vanwege zijn kwaliteiten om erosie tegen te gaan, groeit het nu overal. Als de plant niet in toom wordt gehouden door elke dag bijsnoeien, groeit ze binnen no-time over wegen, huizen en over voor langere tijd geparkeerde auto’s. Uiteraard groeit er niets anders meer op de plekken waar de Kudzu groeit, en is het een van de beste voorbeelden van de schade die een uitheemse soort kan aanrichten binnen een bepaald ecosysteem. De plant zorgt wel voor spectaculaire ‘creaties’ in het landschap wanneer zij bijvoorbeeld over een stel bomen heen groeit.

Ten slotte is er nog de kust aan de Golf van Mexico. Hoewel de olie-industrie bekend staat als vervuiler (er doen zich bijvoorbeeld vele malen vaker olierampen en rampjes voor dan wat de industrie naar buiten brengt volgens de lokale vissers), is de monding van de Mississippi waarschijnlijk een groter probleem. Van nature brengt deze enorme rivier een grote hoeveelheid zand en blubber met zich mee, dat rond de monding settelt en zo nieuw land aanmaakt. Dit nieuwe land bestaat uit ‘Wetlands‘, een groot gebied van brak moeras waar bepaalde grassoorten en Cipressen groeien. Deze zeer brede strook nieuw land dient als buffer voor bijvoorbeeld orkanen. Zodra een orkaan land raakt neemt zij namelijk aanzienlijk in kracht af. Ook zijn dit van oudsher gebieden waar de Cajun wonen. Dit zand en blubber is uiteraard totaal niet handig voor grote zeeschepen, en dus zijn er twee hele lullige stenen muren aangelegd om te zorgen dat het door de rivier meegevoerde zand zich niet kan vastzetten, en de rivier bevaarbaar blijft. Dit zorgt er zowel voor dat de machtige Mississippi een van de meest lullige mondingen heeft die we ooit gezien hebben (hieronder op een foto van kunstenares Michel Varisco). Ook verdwijnen de wetlands doordat het zand niet terug kan vloeien naar het land maar recht de zee in stroomt. Door het gemis van een natuurlijke afremming, zijn de orkanen een stuk krachtiger zodra ze bij New Orleans aankomen.

Cuisine
Een van de eerste dingen die ons opviel toen we in een supermarkt stonden was de totaal andere prijsverhouding tussen vlees en groente en fruit. Waar je in Nederland goedkoper uit bent als vegetariër, en waar je toch zeker 3 appels kunt kopen voor de prijs van 1 hamburger, is dat in Dixie precies omgedraaid. Het goedkoopste eten krijg je bij de fastfood-ketens, en dat is dus ook waar je gaat eten als je arm bent. De documentaire Food Inc geeft inzicht in de manier waarop dit soort praktijken door subsidies en private investeringsmaatschappijen mogelijk gemaakt worden. Ook de invloed van mega-supermarkten als Walmart is heel goed te merken in de kleine oude dorpjes van Dixie. De oude dorpskernen zijn leeg en verlaten. Soms zit er nog een eettentje, maar de winkels zijn bijna allemaal failliet. Ook de meeste huizen staan leeg.

Een paar minuten buiten zo’n dorpje vind je meestal een aantal trailer-parken. Dat is het nieuwe, centrumloze, dorp. Nog weer wat verderop staat een grote Walmart, geflankeerd door wat fastfood ketens. Hier doen mensen hun boodschappen vanuit alle omliggende dorpen. Het is een soort meta-centrum. Op de parkeerplaats ontmoeten mensen elkaar, en maken ze een praatje.
Als je veel langs de weg moeten eten – zoals wij dat moesten – heb je weinig andere keuze dan gefrituurd vlees of vis. Ze frituren werkelijk alles, en menige roadside eettent heeft een bordje aan de muur met de spreuk: ‘If it ain’t fried, it ain’t cooked‘. In steden zelf heb je uiteraard meer en vooral ook gezondere keuzes. Wij zijn vooral gecharmeerd van de barbecue. Het komt er eigenlijk op neer dat de rest van de wereld wel de hele tijd het woord ‘barbecue’ gebruikt, maar dat ze hier eigenlijk ‘grillen’ mee bedoelen. Barbecue is een proces van meerdere dagen, lage temperaturen, veel rook en een apparaat wat de tijden van de stoomketel doet herleven.

Terug in Nederland vallen de overeenkomsten nog het meest op: cultuur wordt de huiskamer in bezuinigt, ons landschap lijkt in de verste verte niet meer op wat het 200 jaar geleden was, het niveau van het onderwijs daalt, bepaalde delen van het land dreigen in spooksteden te veranderen, latent racisme is weer terug van weggeweest, en ook wij frituren er lustig op los. Wellicht zou het goed zijn voor deze regering om een bezoek te brengen aan een staat als Alabama. Hopelijk concluderen ze dan dat binnen hun taak als ‘verdeler van het schaarse goed’ Joie de Vivre ook een schaars goed is. En dan kunnen ze meteen de snackbar-lobby meenemen om eens te gaan praten over dat barbecuen.

De tentoonstelling ‘That what the modern era has gained in civility, it has lost in poetic inspiration‘, zal op zaterdag 3 september open gaan in 1646, Den Haag. Deze tentoonstelling is samengesteld door Maaike Gouwenberg & Joris Lindhout naar aanleiding van hun onderzoek naar Southern Gothic. De titel verwijst naar een zin uit de inleiding van ‘The castle of Otranto‘, geschreven door Richard Hurd. The castle of Otranto word gezien als het eerste Gotieke boek, en Hurd is een van de eerste aanhangers van dit zeer invloedrijke genre.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s