Categorie archief: Beeldende Kunst

Ruïneus landschap

Michel Varisco

Toen een dik jaar geleden een pijpleiding van het BP olieplatform ‘Deepwater Horizon’ ontplofte en daarmee een natuurramp veroorzaakte, mocht fotografe Michel Varisco als een van de weinigen mee om de ramp te documenteren. Dit resulteerde in een serie foto’s die zowel de horror van de ramp laten zien maar tegelijkertijd ook de schoonheid van de natuur tonen. Varisco toont het wrange contrast tussen de rationeel voorgestelde gevolgen van zo’n ramp en de schoonheid van een roodparelmoer-achtige schittering op een diep blauwe ondergrond.

mississippi spillway

Michel Varisco woont en werkt in New Orleans en concentreert zich in haar fotografisch werk op de veranderingen in de natuur van de Zuidelijke Staten. Met name de blijvende schade die door menselijk handelen in gang is gezet heeft haar aandacht. Zo heeft ze een serie waarin ze al jaren de in rap tempo verdwijnende wetlands volgt, en heeft ze het openzetten van de Morganza Spillway gedocumenteerd, wat een groot deel van Louisiana onder water zette.

wetlands

Deze wetlands vormden altijd een natuurlijke bescherming tegen orkanen. Doordat de wetlands een moerasachtig gebied zijn tussen de vaste kust en de zee remde de wetlands de stormen af, zodat die vervolgens niet op volle kracht de stad binnen kwamen. Door menselijk ingrijpen is de natuurlijke buffer veranderd. Naast het kappen van Cipressen op de wetlands (welke voor versteviging van het moeras zorgen) en het uitgraven van vaargeulen om het gekapte hout te verplaatsten, zijn er aan beide zijden van de mond van de Mississippi twee lange betonnen muren geplaatst waardoor de natuurlijke uitloop van het water is verlegt. Normaal gesproken zou het rivierwater, dat vol zit met zand en vruchtbare grondstoffen, de zee instromen, en zou dit zand terugvloeien naar het land en daar de aanwas van de wetlands verzorgen. Deze positieve kant van de Mississippi werkte alleen niet in het voordeel van de scheepvaart doordat de riviermonding steeds veranderde en niet diep genoeg was voor grote schepen. Met het vastleggen van de monding en het uitgraven van de rivier is de natuurlijke aanwas van de wetlands verstoord en groeien zij niet meer aan. Hierdoor is New Orleans kwetsbaar geworden, wat duidelijk werd na orkaan Katrina. En de Mighty Mississippi doet inmiddels enigszins gehandicapt aan.

In uiteenlopende vormen presenteert Varisco haar werk. De ene keer is het in een grote installatie in de openbare ruimte, de andere keer zijn het subtiele close ups die meer intiem worden vertoond, en dan weer is het een filter op een raam waardoor er een totaal nieuwe ervaring ontstaat. De meest indrukwekkende manier vonden wij de grote strakke foto’s van de olieramp. De serie was esthetisch ongelofelijk aantrekkelijk maar liet je direct nadenken over het menselijk handelen aan de kust van Louisiana. Varisco vertelde ons dat toen zij met de vissers meeging om de ramp te fotograferen, ze haar uitlegden dat dit niet de enige lekkage was maar dat er veel vaker kleinere lekken zijn. Daar heeft niemand het over, alleen de vissers lijken elkaar op de hoogte te houden zodat ze weten waar ze wel en niet hun vangst halen.
Het is ongelofelijk hoe Louisiana is veranderd in de afgelopen jaren. Michel Varisco laat het ons op een sublieme manier ervaren.

Een selectie van Varisco’s werk zal onderdeel uitmaken van de tentoonstelling That what the modern age has gained in civility it has lost in poetic inspiration welke zal openen op 3 september in 1646 in Den Haag.

Advertenties

Gourds en Quilts

De tien kunstenaars die mee zullen doen met de tentoonstelling in 1646 hebben allemaal een bijzondere band met de zuidelijke staten. Een deel van hen is er geboren en getogen, anderen hebben een specifiek project of bijzondere interesse die hen naar deze staten leidde. Wij zullen in de volgende weken vertellen over deze kunstenaars in relatie tot de zuidelijke staten en de tentoonstelling.

Greely Myatt

greely myatt

Greely Myatt komt uit Mississippi, woont in Memphis, Tennessee en richt zich als kunstenaar al jaren op het vastleggen en begrijpen van specifieke aspecten die ‘southernness’ bepalen. Memphis is gelegen aan de mighty Mississippi, stad van Elvis’ Graceland en The Lorraine Motel waar Martin Luther King Jr werd doodgeschoten, maar is ook bekend om haar authentieke barbeque stijl en bijbehorende wedstrijd op een eilandje in de Mississippi. Greely geeft sinds jaar en dag les op de kunstacademie en weet als geen ander wat er in de stad speelt en wie er toe doet in het (hedendaagse) kunstenveld aldaar.

greely myatt

De plaats waar Greely Myatt woont en werkt vormen de inspiratie en het referentiekader voor strakke tweedimensionale en ruimtelijke werken die veelal zijn gemaakt met gevonden materialen. Zo heeft hij een serie quilts gemaakt van stukjes hout, plastic en aluminium en maakte hij een serie sculpturen van ‘gourds’ (een dunne kromme pompoen), gecombineerd met gebruiksvoorwerpen zoals een bezemsteel, spade of biljartkeu. Geïnspireerd door strips, populaire cultuur en (southern) verhalen, maakt hij bijvoorbeeld humorvolle series lege tekstballonnen en tekst-werken die zowel verwijzen naar de sterke verteltraditie als naar de hedendaagse slogan-cultuur.

greely myatt

De quilts van Myatt zijn interessant omdat zij niet alleen refereren aan abstracte kunst en vormonderzoek, maar ook verwijzen naar de geschiedenis van het gebruik en het maken van quilts. De quilt, van origine een dubbele deken gemaakt van diverse stukjes (overgebleven) stof, werd bijvoorbeeld gebruikt tijdens de Civil War om het zuiden te ontvluchten. De ‘Underground Railway Quilt Codes’ waren specifieke patronen die in de quilts werden verwerkt om de route naar vrijheid door te geven. Deze codes stammen al uit de tijd dat de slaven vanuit hun thuisland naar Noord-Amerika verscheept werden. De verteltraditie die aan de codes gekoppeld is diende als een vorm om de eigen geschiedenis te bewaren.

greely myatt

De relatie tussen de formele aspecten en een verhalend element is ook terug te vinden in de gourd sculpturen. In eerste instantie werd Greely aangetrokken door de gebogen vormen van de nek van de pompoen, die hij vervolgens versterkte of veranderde door er een man-made rechte vorm aan te koppelen. Ook gebruikt hij bepaalde kleuren verf om accenten aan te geven die de toeschouwer (mis)leiden. Door de combinaties en het individueel of in groepen tonen van de gourd-sculpturen, ontstaan er verschillende verhalen en wordt de sfeer van de zuidelijke staten op subtiele wijze overgedragen. Soms lijken het slangen, dan weer een rommelige verlaten tuin; iedereen die ze ziet herkent bepaalde elementen uit zijn eigen leven en kan op die manier een eigen verhaal creëren.

greely myatt

Toen wij Greely ontmoetten in Memphis nam hij ons mee door de stad die deels voor de toeristen is en waarvan het andere deel aan armoede ten onder gaat. Hij vertelde over zijn passie voor ‘southernness’ en het conserveren van traditionele gebruiken, en zijn liefde voor schrijvers en filmmakers zoals Harry Crews en Harmony Korine, die de rauwe kanten van het zuiden naar voren weten te brengen zonder het af te keuren.

Tijdens de tentoonstelling in 1646 zal Greely een installatie maken met de gourds en zal hij in Den Haag een nieuw werk maken waarin hij zijn geliefde ‘southernness’ probeert te vangen met in Nederland gevonden materialen.

Kudzu in Nederland

Een van de werken in onze tentoonstelling bestaat uit een installatie gemaakt van levende Kudzu planten. Omdat Kudzu in Nederland niet verhandeld wordt – het is niet zo zeer verboden, er is gewoonweg geen markt voor – moesten we de zaden voor de plant importeren vanuit Amerika. Aangezien wij niet op ons geweten willen hebben dat onze Kudzu plant later ooit de bijnaam krijgt “De plant die de Lage Landen verslond” (in Amerika heet Kudzu ook wel “The plant that ate the South”), hebben wij contact opgenomen met de Hortus Botanicus in Amsterdam om de kweek en tentoonstelling van de plant in goede banen te leiden. Via het Amerikaanse ministerie van landbouw konden wij een paar Kudzu zaden krijgen.

De Hortus kweelt de zaden op dit moment op. Afgelopen week is het eerste plantje boven de aarde uitgekomen. Het ziet er nu allemaal nog onschuldig uit, maar het anderskleurige kratje dat een stuk bij de andere planten vandaan staat en het waarschuwende label geven toch de indruk dat het hier gaat om een kraamkamer vergelijkbaar met die van Damien uit The Omen.

We zullen regelmatig verslag doen van het groeiproces. Ook geven we samen met de Hortus een lezing over Kudzu en de gevaren van invasieve plantensoorten bij Lost & Found op 2 september.

Dixie in retrospect

Het is inmiddels 5 maanden geleden dat we terug zijn gekomen van ons onderzoek naar Southern Gothic in de Southern States van de Verenigde Staten. De voorbereidingen voor de tentoonstelling over Southern Gothic die we in 1646 gaan maken komende september zijn in volle gang. Dit is de laatste blogpost die specifiek over onze reis gaat. Hierin geven we een overzicht van de zaken uit mythisch Dixie die ons het meest zijn bijgebleven. Na deze post zullen we deze blog gebruiken om verschillende zaken rondom de tentoonstelling te bespreken. Denk daarbij aan zaken zoals de achtergrond van Southern Gothic, de waarde die de Gotieke methodiek op dit moment voor de Nederlandse samenleving kan hebben, uiteraard ook informatie over alle betrokken kunstenaars, instellingen, schrijvers en muzikanten en updates rondom de Kudzu plant die de Hortus Botanicus speciaal voor ons aan het kweken is.

Cultuur en het leven
Als je naar een gebied gaat waar bijna alle er enigszins toedoende muzikale stromingen van de afgelopen 150 jaar vandaan komen, mag je verwachten dat daar iets van te merken valt. En dat is ook zo. De Southern States zijn in cultureel opzicht het rijkste gebied van de Verenigde Staten. Dat werkt echter wel heel anders dan in Europa. Waar cultuur voor Europeanen iets is waar je naar toe gaat, is het voor de Southerners iets wat je doet, en waarmee je je bewust in een bepaalde traditie plaatst.

De echte cultuur van Dixie vind je niet in een concertzaal of museum, maar in huiskamers en achtertuinen. Dat maakt het voor toeristen een lastig gebied: je moet tenslotte wel een beetje moeite doen om in iemand’s huiskamer te geraken. Cultuur is iets wat men voor zichzelf doet, niet voor toeristen. Cultuur is eigenlijk net zoiets als een hamburger eten: leuk om te doen met anderen die ook lekker in een burgertje happen, maar niet het moment om te worden aangegaapt door toeristen die wel eens willen zien of je dat ding zonder knoeien naar binnen krijgt.

Armoede
We hadden zeker verwacht armoede tegen te komen, maar zo schrijnend als we het in Alabama zagen schoktte ons. In een notendop komt het er op neer dat de gebieden waar het racisme het hardnekkigst was na de afschaffing van de Jim Crow wetten leeg liepen. Met name de blanke, rijke bevolking trok naar plaatsen waar het overgrote deel van de bevolking wit was (plaatsen waar de blanke bevolking tijdens Jim Crow de slavernij min of meer voortzette door middel van sharecropping waren vaak meer dan 50% zwart). Niet alleen onttrokken ze zo het kapitaal uit grote gebieden, ook nam de werkgelegenheid sterk af doordat boeren en bedrijven verhuisden. De arme, slecht opgeleide, zwarte bevolking bleef achter. Ook waren ze vrijwel allemaal werkloos geworden, en was er ook geen uitzicht op nieuwe werkgelegenheid. De 4e generatie groeit nu op deze manier op, en naast hun materiële armoede is geestelijke armoede ook een probleem. Het onderwijs aldaar behoort tot het slechtste dat de Verenigde Staten te bieden hebben, en door de totale uitzichtloosheid van hun situatie komen deze mensen mentaal gebroken over. Veel meer dan t.v. kijken in hun trailer lijken ze niet te doen.

Landschap
De mate waarin het landschap van Dixie de afgelopen 100 jaar is veranderd is schrikbarend. Eigenlijk begon dat nog langer geleden: de ‘Deep South’ was ooit gewoon een stuk oerwoud. Tot de boeren al het land ontgonnen en er plantages op aanlegden. De laatste 100 jaar heeft de zware industrie een grote stempel of het landschap van Dixie gedrukt. Dat begon met het aanleggen van stuwmeren in het zuidelijke stuk van de Appalachen in Tennessee en North Carolina. Hele volksstammen werden gedwongen te verhuizen, en de bestaande infrastructuur was in één klap onbruikbaar. Iets later kwam in datzelfde gebied de mijnbouw op gang. Er werd met name steenkool gevonden. Een veel snellere manier om een berg van haar steenkool te ontdoen dan door diepe tunnels te graven, is de hele berg opblazen zodat de kolenader bloot komt te liggen. Dit proces wordt ‘Strip mining‘ genoemd, en verandert de (zuidelijke) Appalachen in rap tempo van ’s werelds langste gebergte tot een kale, op een maanlandschap gelijkende vlakte vol opgespoten en onnatuurlijk groen gras. De enige bergen die er over 50 jaar waarschijnlijk nog staan, zijn degenen die de stuwmeren en sludge ponds omringen.

Dan hebben we uiteraard de Kudzu, de ‘plant that ate the South’. Geïmporteerd vanwege zijn kwaliteiten om erosie tegen te gaan, groeit het nu overal. Als de plant niet in toom wordt gehouden door elke dag bijsnoeien, groeit ze binnen no-time over wegen, huizen en over voor langere tijd geparkeerde auto’s. Uiteraard groeit er niets anders meer op de plekken waar de Kudzu groeit, en is het een van de beste voorbeelden van de schade die een uitheemse soort kan aanrichten binnen een bepaald ecosysteem. De plant zorgt wel voor spectaculaire ‘creaties’ in het landschap wanneer zij bijvoorbeeld over een stel bomen heen groeit.

Ten slotte is er nog de kust aan de Golf van Mexico. Hoewel de olie-industrie bekend staat als vervuiler (er doen zich bijvoorbeeld vele malen vaker olierampen en rampjes voor dan wat de industrie naar buiten brengt volgens de lokale vissers), is de monding van de Mississippi waarschijnlijk een groter probleem. Van nature brengt deze enorme rivier een grote hoeveelheid zand en blubber met zich mee, dat rond de monding settelt en zo nieuw land aanmaakt. Dit nieuwe land bestaat uit ‘Wetlands‘, een groot gebied van brak moeras waar bepaalde grassoorten en Cipressen groeien. Deze zeer brede strook nieuw land dient als buffer voor bijvoorbeeld orkanen. Zodra een orkaan land raakt neemt zij namelijk aanzienlijk in kracht af. Ook zijn dit van oudsher gebieden waar de Cajun wonen. Dit zand en blubber is uiteraard totaal niet handig voor grote zeeschepen, en dus zijn er twee hele lullige stenen muren aangelegd om te zorgen dat het door de rivier meegevoerde zand zich niet kan vastzetten, en de rivier bevaarbaar blijft. Dit zorgt er zowel voor dat de machtige Mississippi een van de meest lullige mondingen heeft die we ooit gezien hebben (hieronder op een foto van kunstenares Michel Varisco). Ook verdwijnen de wetlands doordat het zand niet terug kan vloeien naar het land maar recht de zee in stroomt. Door het gemis van een natuurlijke afremming, zijn de orkanen een stuk krachtiger zodra ze bij New Orleans aankomen.

Cuisine
Een van de eerste dingen die ons opviel toen we in een supermarkt stonden was de totaal andere prijsverhouding tussen vlees en groente en fruit. Waar je in Nederland goedkoper uit bent als vegetariër, en waar je toch zeker 3 appels kunt kopen voor de prijs van 1 hamburger, is dat in Dixie precies omgedraaid. Het goedkoopste eten krijg je bij de fastfood-ketens, en dat is dus ook waar je gaat eten als je arm bent. De documentaire Food Inc geeft inzicht in de manier waarop dit soort praktijken door subsidies en private investeringsmaatschappijen mogelijk gemaakt worden. Ook de invloed van mega-supermarkten als Walmart is heel goed te merken in de kleine oude dorpjes van Dixie. De oude dorpskernen zijn leeg en verlaten. Soms zit er nog een eettentje, maar de winkels zijn bijna allemaal failliet. Ook de meeste huizen staan leeg.

Een paar minuten buiten zo’n dorpje vind je meestal een aantal trailer-parken. Dat is het nieuwe, centrumloze, dorp. Nog weer wat verderop staat een grote Walmart, geflankeerd door wat fastfood ketens. Hier doen mensen hun boodschappen vanuit alle omliggende dorpen. Het is een soort meta-centrum. Op de parkeerplaats ontmoeten mensen elkaar, en maken ze een praatje.
Als je veel langs de weg moeten eten – zoals wij dat moesten – heb je weinig andere keuze dan gefrituurd vlees of vis. Ze frituren werkelijk alles, en menige roadside eettent heeft een bordje aan de muur met de spreuk: ‘If it ain’t fried, it ain’t cooked‘. In steden zelf heb je uiteraard meer en vooral ook gezondere keuzes. Wij zijn vooral gecharmeerd van de barbecue. Het komt er eigenlijk op neer dat de rest van de wereld wel de hele tijd het woord ‘barbecue’ gebruikt, maar dat ze hier eigenlijk ‘grillen’ mee bedoelen. Barbecue is een proces van meerdere dagen, lage temperaturen, veel rook en een apparaat wat de tijden van de stoomketel doet herleven.

Terug in Nederland vallen de overeenkomsten nog het meest op: cultuur wordt de huiskamer in bezuinigt, ons landschap lijkt in de verste verte niet meer op wat het 200 jaar geleden was, het niveau van het onderwijs daalt, bepaalde delen van het land dreigen in spooksteden te veranderen, latent racisme is weer terug van weggeweest, en ook wij frituren er lustig op los. Wellicht zou het goed zijn voor deze regering om een bezoek te brengen aan een staat als Alabama. Hopelijk concluderen ze dan dat binnen hun taak als ‘verdeler van het schaarse goed’ Joie de Vivre ook een schaars goed is. En dan kunnen ze meteen de snackbar-lobby meenemen om eens te gaan praten over dat barbecuen.

De tentoonstelling ‘That what the modern era has gained in civility, it has lost in poetic inspiration‘, zal op zaterdag 3 september open gaan in 1646, Den Haag. Deze tentoonstelling is samengesteld door Maaike Gouwenberg & Joris Lindhout naar aanleiding van hun onderzoek naar Southern Gothic. De titel verwijst naar een zin uit de inleiding van ‘The castle of Otranto‘, geschreven door Richard Hurd. The castle of Otranto word gezien als het eerste Gotieke boek, en Hurd is een van de eerste aanhangers van dit zeer invloedrijke genre.

Zine 4: Southern Gothic #4

Het vierde en laatse zine is zojuist uit de Xerox gerold. Dit nummer is volledig samengesteld uit werk van kunstenaars die we tijdens onze reis hebben ontmoet. Met bijdragen van:

Brad Benischek & Anne Gisleson

Stephen Collier
Victor Faccinto
Susan Gisleson
Dave Greber
Greg Antrim Kelly
Erik Kiesewetter
Derek Mullins
Elisabeth Shannon

Download Southern Gothic #4 (pdf, 2mb)

Zine 3: Southern Gothic #3

Het derde zine is af! #3 is geheel samengesteld door ons (Maaike Gouwenberg en Joris Lindhout), en beschouwt het archetypische beeld van Dixie zoals neergezet door de Amerikaanse filmindustrie.

Download Southern Gothic #3 (pdf, 5mb)

Het nieuwe Berlijn

Alhoewel het trauma van orkaan Katrina in New Orleans nog goed voelbaar is (locals spreken over pre- en post-Katrina en in before- of after the storm termen over New Orleans), bestaat er geen twijfel over dat de stad weer leeft. Dat komt niet zozeer door dat er in de rijke buurten geen spoor meer van de storm te vinden is, in de arme buurten meer en meer mensen terug keren of dat de sporen van Katrina nu in tour-vorm als entertainment voor toeristen worden aangeboden. De levendigheid in de stad is met name te danken aan de bewoners van NOLA zelf.

Na de storm zijn er door verschillende organisaties een legio aan heropbouw-projecten gestart. Hoewel de giften en inzet van de meeste van deze organisaties er toe hebben geleid dat mensen hun huis weer konden opbouwen (het bekendste project is waarschijnlijk dat van Brad Pitt), had lang niet iedereen zoveel zin om terug te komen. Naast dat de meeste mensen een jaar of langer in een andere stad hadden gewoond – en dus al weer een nieuw leven waren begonnen – voelden velen zich ook in de steek gelaten door de (lokale) overheid. De schrale betonnen muurtjes die gebruikt worden (!) als bescherming tegen het water zijn veel te zwak voor heftige stormen als Katrina, en de overheid weet dit. Met andere woorden: waarom zou je terug gaan naar een plek waarvan nu al vaststaat dat er zich weer eenzelfde grote ramp zal voordoen (en je dus weer alles kwijt zult raken)?

Het antwoord is: cultuur. Was er voor Katrina al veel cultuur (met name in de vorm van muziek), na Katrina beleefde de stad een ware renaissance. Niet alleen werden al heel snel na de storm de eerste 2nd lines weer georganiseerd, uit het hele land trokken jonge mensen naar New Orleans om te helpen de stad weer op te bouwen. Dit waren vooral muzikanten, beeldend kunstenaars, curatoren, filmmakers en andere creative geesten. Met name de lage prijzen van woningen en land zorgden er voor dat deze mensen konden blijven, en verder konden gaan met het produceren van cultuur.

New Orleans lijkt het nieuwe Berlijn. Er is weinig werk en veel feest. Je kunt hier iedere dag van de week uitgaan. Het lijkt wel of iedereen op de een of andere manier cultureel actief is in de stad. Vaak binnen de muziek, maar net zo goed in de snel opkomende filmindustrie, als schrijver of in de beeldende kunst. Kunstenaars trekken naar de voormalige ghetto’s waar oorspronkelijke bewoners hun kans schoon zien en allerhande culturele initiatieven opzetten en daarmee de buurt aantrekkelijk maken. Met Prospect heeft de stad haar eigen internationale biennale. Mensen verkiezen de fiets boven de auto. Zelfs bij je portie bbq krijg je een goed smakende groene salade geserveerd (een unicum in Dixie). En zo kunnen we nog wel even doorgaan.

New Orleans heeft twee nadelen die Berlijn niet heeft: het ligt erg geïsoleerd en de kans dat de boel weer flink overstroomt in de toekomst is extreem groot. Wellicht dat een flinke toestroom van internationale cultuurmakers de stad uiteindelijk in economische waarde kan doen stijgen. Misschien dat zoiets de overheid kan overtuigen de ‘levees‘ daadwerkelijk bestand te maken tegen een categorie 5 orkaan. Hoewel enigzins sci-fi, zou het toch een briljant Amerikaans antwoord zijn op de huidige culturele bezuinigingszin in Europa.

Als je ooit in New Orleans bent, bezoek dan zeker deze plekken:
Trouser House
Good Children Gallery
Press Street
The Front
L9
Constance
Antenna Gallery
Beth’s Books
House of Dance Feathers
Spellcaster Lodge